BACK/POWRÓT

ROBERT URBAŃSKI
FOTOGRAFIA

MACO 820 IR/ obecnie EFKE 820 IR

czarno - biały film uczulony na podczerwień

Produkty niemieckiej firmy MACO chyba nie są znane w ogóle na naszym rynku, a jeśli są, to tylko nielicznym miłośnikom fotografii czarno - białej. Firma ta specjalizuje się głównie w produkcji materiałów światłoczułych do fotografii naukowej, jednak znaczącą część jej oferty stanowią błony, emulsje w płynie i papiery do fotografii czarno - białej. Miłośnikom fotografii krajobrazowej (również portretowej) chciałbym zaprezentować nową błonę uczuloną na promieniowanie podczerwone, która może służyć do otrzymania negatywów lub... slajdów.

Podstawowe dane.

Konfekcjonowanie - błona dostępna jest w postaci małoobrazkowej w odcinkach 36-klatkowych ładowanych w kasety z kodem DX; jako błony zwojowe 120 (tego formatu nie ma w swojej ofercie Kodak - błona High Speed Infrared); jako błony cięte 4x5''.

Podłoże - poliestrowe, przeźroczyste pozwalające na uzyskiwanie krótkich czasów ekspozycji podczas wykonywania powiększeń; po poddaniu błony obróbce odwracalnej możemy uzyskać wysokiej jakości slajdy.

Emulsja - panchromatyczna zawierająca sześciokątne kryształy srebra, maksymalne uczulenie przypada dla światła o długości fali 820 nm.

Specjalna warstwa przeciwodblaskowa sprzyja uzyskaniu wyjątkowo ostrych obrazów. Przed obróbką chemiczną należy zanurzyć błonę na minutę w wodzie w celu usunięcia tej warstwy. Wylewana woda będzie miała kolor zielony.

Ładowanie do aparatu - błonę należy wkładać do aparatu lub kaset w całkowitej ciemności.

Ustawianie ostrości - ponieważ docierające do wnętrza aparatu przez czerwony filtr fale światła czerwonego i podczerwonego ulegają zogniskowaniu w innym miejscu niż ma to miejsce w przypadku fotografowania w warunkach "normalnych" ustawiając ostrość w tradycyjny sposób otrzymamy na błonie nieostry obraz. Konieczne jest więc wprowadzenie odpowiedniej korekty.
Większość producentów umieszcza na swoich obiektywach tzw. indeks podczerwieni w postaci czerwonej kreski, kropki lub litery R. Po ustawieniu ostrości w normalny sposób wprowadzamy korektę obracając pierścień ostrości tak, aby ustawiona odległość pokrywała się z indeksem podczerwieni. Jeżeli nasz obiektyw nie posiada takiego indeksu korekta powinna wynosić -1/100 odległości od fotografowanego obiektu.

Czułość - podawana przez producenta wynosi ISO 100 (naświetlanie bez filtra).

Naświetlanie - zanim przystąpimy do wykonywania zdjęć powinniśmy przeprowadzić serię naświetleń próbnych, które pomogą nam określić prawidłowe czasy ekspozycji podczas pracy z posiadanymi przez nas filtrami. Tak, czy inaczej podczas "ostrego strzelania" niezbędny będzie bracketing. Producenci błon uczulonych na podczerwień (Kodak, Konica) zwykle podają wyjściowe wartości parametrów naświetlania (czas, przysłona) przy wykorzystaniu konkretnego filtra. W tym wypadku jednak producent tego nie uczynił.



Efekty otrzymane przy naświetlaniu błony z wykorzystaniem filtrów barwnych Kodak Wratten:

Filtr

 Oznaczenie
 (Kodak-Wratten)

  Graniczna długość fali (nm)

Efekt

Ciemny żółty

12

500

Przyciemnia niebo

Pomarańczowy

22

550

Przyciemnia niebo,
widoczne detale chmur

Czerwony

25

580

Początki efektu księżycowej nocy

Ciemny czerwony

29

610

Początki efektu Wooda

Bardzo ciemny czerwony

70

660

Efekt Wooda

Bardzo ciemny czerwony

89B

680

Efekt Wooda

Czarny

88A

730

Absorbuje światło widzialne

Czarny

87

740

Absorbuje światło widzialne

Czarny

87C

800

Absorbuje światło widzialne



Dane w tabeli wg producenta błony MACO 820 IR (Podczas przygotowania tego tekstu posiadałem dane dotyczące filtrów Kodak Wratten pochodzące z trzech różnych źródeł; w każdym z nich wartości granicznej długości fali świetlnej były inne. Proponuję potraktować je jako orientacyjne. Istotne znaczenie natomiast powinny mieć wartości podawane przez producentów filtrów.)



Dane filtrów "B+W"

Filtr

      Oznaczenie
      (B+W)

      Graniczna długość fali
(nm)

Pomarańczowy

      099

520

Jasny czerwony

      090

575

Czerwony

      091

630

Ciemny czerwony

      092

680

Bardzo ciemny czerwony

      RG9

740

Czarny

      093

800




Obróbka chemiczna.

Obróbkę błon uczulonych na promieniowanie podczerwone należy przeprowadzać w metalowych koreksach. W przypadku zastosowania koreksu plastikowego producent błony zaleca, aby go owinąć folią aluminiową (taką, jakiej używamy do celów spożywczych). Ten zabieg uchroni naszą błonę przed przypadkowym zadymieniem do jakiego mogłoby dojść podczas obróbki chemicznej (plastik przepuszcza promieniowanie podczerwone).
Przed wlaniem wywoływacza do koreksu należy najpierw napełnić go czysta wodą, którą po minucie wylewamy. W tym czasie wypłukaniu ulegnie warstwa przeciwodblaskowa, a emulsja ulegnie zwilżeniu, co uchroni ją przed przyklejaniem się pęcherzyków powietrza pozostawiających później ślady w postaci słabiej wywołanych kropek na negatywie.


Obróbka w wywoływaczach zalecanych przez producenta:

Wywoływacz

      Stężenie

      Czas obróbki w temp. 21oC (min.)

MACO LP Docufine LC

      

      7

Kodak D-76
Ilford ID-11

      standardowe

      13

Kodak XTOL

      1:3

      14

Poruszanie koreksem: przez pierwsze 30 sekund, a następnie przez 5 sekund w odstępach 30-sekundowych.


Przerywanie możemy przeprowadzać w przerywaczu octowym lub innych fabrycznych przerywaczach.
Do utrwalania możemy zastosować dowolny utrwalacz. Czas utrwalania powinien być dwukrotnie dłuższy od czasu odbielania emulsji w zastosowanym utrwalaczu.
Płukanie i suszenie przeprowadzamy w identyczny sposób jak w przypadku innych błon czarno - białych.

Osobiste wrażenia.

Pierwsze próby z błoną MACO 820 IR przeprowadzałem przy użyciu dwóch filtrów.
Pierwszy z nich to czerwony Kaiser - odpowiednik Kodak Wratten 25, natomiast drugi to dosyć leciwy, ale nadal w idealnym stanie ciemnoczerwony Panchromar .
Trudno mi powiedzieć jaki filtr Wratten lub B+W byłby odpowiednikiem Panchromara (być może Kodak Wratten 70 lub 89B, czy też B+W 092 lub RG9), niemniej nie nadaje się on już do fotografowania na tradycyjnych błonach czarno - białych, gdyż prawie w całości pochłania promienie z "widzialnego" zakresu widma świetlnego. Przez sam filtr można co nieco zobaczyć, jednak po założeniu na obiektyw fotografowanie lustrzanką staje się niemożliwe, gdyż nic nie widać. Trzeba wtedy korzystać ze statywu.
Najpierw należy ustawić kadr bez filtra. Potem wprowadzamy niezbędną korektę w ustawieniu ostrości, a następnie zakładamy na obiektyw filtr i możemy zrobić zdjęcie. Posługiwanie się światłomierzem w przypadku fotografowania na błonach do podczerwieni mija się z celem, gdyż światłomierze są przystosowane i skalowane do pomiaru widzialnego zakresu widma świetlnego.

Nawet jeżeli zamierzamy używać tylko filtra Kodak Wratten 25, który przepuszcza fale wchodzące w zakres tego widma pomiary wychodzą zawsze zafałszowane (niedoświetlenie). Należy zatem przeprowadzić szereg naświetleń próbnych (ze skokiem co jedna działkę przysłony - to w zupełności wystarcza) z wykorzystaniem filtrów, które posiadamy i doświadczalnie określić parametry ekspozycji w zależności od rodzaju oświetlenia (słoneczne, sztuczne - żarówki) i odległości aparatu od fotografowanego obiektu.
Producenci błon uczulonych na podczerwień zazwyczaj te parametry podają, jednak z zaznaczeniem że są to wartości wyjściowe i należy je zweryfikować próbnymi naświetleniami. Krótko mówiąc wskazują nam kierunek naszych poszukiwań, dzięki czemu możemy zaoszczędzić cenny czas i jeszcze cenniejszy materiał. Producenci z firmy Maco ograniczyli się niestety tylko do podania czułości błony dla zastosowań bez użycia filtra czerwonego.

Po wykonaniu próbnych naświetleń ustaliłem następujące parametry ekspozycji:

Filtr czerwony

      Czas naświetlania
      (sekundy)

      Przysłona

Kaiser(Kodak Wratten 25)

      1/30

      8

Panchromar rotdunkel

      1/4

      8

Oświetlenie: słoneczny dzień z białymi chmurami na niebie, godzina 15, oddalone obiekty (pejzaż).


Filtr czerwony

      Czas naświetlania
      (sekundy)

      Przysłona

Kaiser (Kodak Wratten 25)       4       8

Oświetlenie: żarówka 100W z reflektorem oddalonym od obiektu 1,5m


Do proponowanych w tabelach parametrów ekspozycji należy stosować bracketing +/-1 działkę przysłony dla uzyskania 100 % pewności prawidłowego naświetlenia. Przy tego rodzaju fotografii jest to niestety warunek niezbędny.

Błonę naświetloną w warunkach podanych w tabelach poddałem obróbce w wywoływaczu Ilford ID-11.
Czas obróbki i sposób poruszania koreksem został opisany wyżej.
Uzyskane obrazy odznaczały się bardzo dobrą rejestracją szczegółów w światłach i cieniach. Negatywowy obraz szarego klina z karty testowej Kodaka zawierał czytelny obraz pełnej skali półtonów od czystej bieli do czerni.
Ziarnistość tego materiału (producent nie podaje tego parametru) jest raczej niewielka (choćby w porównaniu z błoną Kodak High Speed Infrared) i można ją porównać do ziarnistości tradycyjnych błon małoobrazkowych o czułości ISO 400 np.Kodak Tri-X czy Fomapan 400.
Ogólne wrażenie po przeniesieniu obrazów z negatywu na papier jest znakomite, zwłaszcza jeżeli stosujemy filtry ciemnoczerwone. Niesamowite efekty księżycowej nocy i świetlistej zieleni uzyskane w środku słonecznego dnia mogą sprawić mnóstwo satysfakcji fotografującemu.

Ilustrują to zamieszczone w galerii zdjęcia:


Kapliczka. Obiektyw Arsat 35/2,8 PC, filtr ciemnoczerwony Panchromar; błona małoobrazkowa, wywoływacz ID-11, odbitka na papierze Kentmere FinePrint VC Glossy tonowana wielobarwnie.

Rozmiar: 4196 bajtów

Drzewa. Obiektyw Arsat 35/2,8 PC, filtr ciemnoczerwony Panchromar; błona małoobrazkowa, wywoływacz ID-11, odbitka na papierze Kentmere FinePrint VC Glossy tonowana wielobarwnie.

Rozmiar: 16539 bajtów

Dwór szlachecki. Obiektyw Arsat 35/2,8 PC, filtr ciemnoczerwony Panchromar; błona małoobrazkowa, wywoływacz ID-11, odbitka na papierze Kentmere FinePrint VC Glossy tonowana wielobarwnie.

Rozmiar: 13566 bajtów

Park w Nieborowie. Obiektyw Arsat 35/2,8 PC, filtr ciemnoczerwony Panchromar; błona małoobrazkowa, wywoływacz ID-11, odbitka na papierze Kentmere FinePrint VC Glossy tonowana wielobarwnie.

Rozmiar: 14083 bajtów

Park w Nieborowie. Obiektyw Arsat 35/2,8 PC, filtr ciemnoczerwony Panchromar; błona małoobrazkowa, wywoływacz ID-11, odbitka na papierze Kentmere FinePrint VC Glossy tonowana wielobarwnie.





Fotografia krajobrazowa w podczerwieni.

KODAK High Speed Infrared Film - błona uczulona na promieniowanie podczerwone

Fotografia w podczerwieni - jak to się robi